• KAÇKAR DAĞLARI MİLLİ PARKI TANITIM FİLMİ
  • EFSANE TÜRKÜ HAYDE’Yİ “DOĞA İÇİN ÇAL”DILAR
  • KARADENİZ’İN EN İYİ 10 TARİHİ YERİ
  • KARADENİZ’İ BİR DE BÖYLE İZLEYİN

logo

ÇORUH’UN KARA AKBABALARI

Patikaa.com olarak, Karadeniz’in Vahşi Doğasını sizlerle paylaşmaya başlıyoruz. Doğu Karadeniz bölgesinin güneyinde yer alan Çoruh Vadisindeki Kara Akbabaları sizlere tanıtacağız.


karaakbaba3Çoruh Vadisi, yırtıcı kuş göçü açısından önemi  nedeniyle Önemli Kuş Alanı statüsündedir. Orta Doğu’da ve Kafkaslar’da bulunan türler de dahil olmak üzere, Avrupa’nın tamamında bulunan 462 çeşit kuş türünün Türkiye’de yaşadığı tespit edilmiştir. Göçmen kuşlar tarafından kullanılan bir geçit yolu niteliği taşımasının yanı sıra, Çoruh Vadisi ender rastlanan birçok yerli kuş türünü de bünyesinde barındırmaktadır. 2005 yılı yazında yapılan çalışmalara göre Çoruh Vadisi’nde 188 tür belirlenmiştir. Bu türlerden 81′i Vadi’de yaşamakta, 55′i Vadi’de üremekte ve sonra güneye doğru göçlerine devam etmekte ve 52′si üremeden Vadi’den geçmektedir.

Ülkemizde Sakallı Akbaba (Gypaetus barbatus), Kızıl Akbaba (Gyps fulvus), Kara Akbaba (Aegypius monachus) ve Küçük Akbaba (Neophron percnopterus) olmak üzere dört farklı akbaba türünün aynı anda görülebileceği ender alanlardandır. 

Şimdi size ilk olarak Çoruh Vadisinde yaşayan Kara Akbaba’yı tanıtacazğız

KARA AKBABA

Çok iri, kalasa benzer ve koyu renkli bir akbabadır; kanatlarını düz tutarak uçar. Kanatları çok uzun, geniş ve düz kenarlı, arka kenarı testere dişi gibidir. Kuyruğu kama şeklindedir. Kafası açık renktir ve koyu yanak lekeleri vardır, gövde ve kanat örtüleri tamamen siyah-kahverengidir. Kanat altının rengi belli belirsiz iki tonludur, ama kanat örtüleri kızıl akbabanın tersine çok koyudur ve sadece silik, açık renkli çizgiler içerir, uçuş telekleri daha gridir. Açık renk olan ayakları rahatlıkla görünür.

Silüet

Muazzam kanatlarıyla, kartallardan daha büyük, kocaman bir akbabadır. Kafası hafifçe öne çıkıktır. Kanatları uzun ve geniştir, ancak sekonderleri kızıl akbabadaki gibi çıkıntı yapmaz, ön ve arka kenarları neredeyse birbirine paraleldir. Tüm giysilerinde kanadının firar hattı testere dişi gibidir, çünkü sekonderlerin uçları sivridir. Kuyruğu çok kısadır, kızıl akbabaya göre biraz daha uzun ve daha kama şekilli olmasına karşın arazide pek fark edilmez. Süzülerek yükselirken (soaring) kafası kanatlarıyla aynı düzeydedir. Süzülerek kayarken (gliding) kanadını el bileğinden kıvırır.

Uçuş

Yavaş, derin ve güçlü kanat vuruşlarıyla uçuşu güçlüdür. Süzülerek yükselirken primerlerin uçlarından yukarı kıvırarak kanatlarını her zaman düz tutar. Çok az kanat vuruşu yaparak, pekefor harcamadan uzun süre süzülür. Süzülerek kayarken kollarını gövdesinden uzakta ve düz tutar, elini el bileğinden aşağı kıvırır, primerlerini kapatarak kanadını geriye kıvırır; bazen, kanatlarını aşağı sarkıtarak hareketsiz tutar. Yerden ya da uçurumdan kalkarken kanatlarını yavaş ve derin vurur.

Tanı

Kurum rengi-siyah renklidir, vücudu ve kanat örtü tüyleri koyu renklidir. Dişiler, erkeklerden daha koyudur. Genç ve yaşlı kuşlar birbirine benzer. Gençleri daha koyu, yaşlı kuşlar biraz daha açık renklidirler, kanat altı örtü tüyleri kenarı boyunca uzanan bölge açık kurum rengi-kahverengidir. Kızıl akbabaya göre her zaman daha koyu renklidir, uzaktan kapkara görülür, büyük orman kartalına benzemez. Yaşlı kuşların kafası açık renkli, gençlerin ise kahverengimsidir, hiçbir zaman kızıl akbabanınki gibi beyaz olmaz; arazide kahverengimsi kızıl rengi kolay fark edilmez. Açık renk ayakları tanısaldır.

Erişkinler baş ve boyundaki açık renk tüyler dışında koyu kahverengidir (siyah boğazı ve gözlerinin etrafındaki siyah bölgeyle güçlü kontrast yaratır). Kahverengimsi sarı göğsü, koyu kahverengi çizgilidir. Yakından açık kahverengi tüyler, bazı kuşlarda sırt ve kanat üstü örtü tüyler fark edilebilir. Uçarken kanat altında uçuş tüyleri örtü tüylerinden daha açık renkli görülür. Ağız çevresindeki cere ve çıplak bölgeler açık mavi-gri ve pembe renklidir. Koyu gagası cere yakınındaki küçük bir bölgede boynuz rengidir. Gözü ela, altın sarısı-kahverengi, kırmızımsı-kahverengiye kadar değişen renklerde olabilir.

Gençler erişkinlerden daha koyudur, tamamen siyah görünürler. Kafası siyah tüylerle tamamen kaplıdır. Erişkinlerde kanat altında görülen ince çizgi yoktur. Cere ve çıplak yüz derisi pembemsiden açık griye kadar değişir, gagası tamamen koyudur. Göz rengi koyu kahverengiden kırmızımsı-kahverengiye kadar değişir. Yaşlandıkça rengi giderek açılır, kafasının rengi giderek daha da açık renk olur, ama boğazı ve göz çevresi her zaman siyah kalır.

Nadir giysileri

Bazı kuşlarda kanat üstünde büyük sekonderlerde beyaz örtü tüyleri görülebilir. Bir yazara göre bu, erkek kuşların bir özelliği olabilir.

AkBaba-Çoruh2Benzer türler

Sarkık yanaklı akbaba : Fas, İsrail ve Ürdün’de görülen büyük, koyu renkli bir akbabadır.
Kızıl akbaba : Biraz daha küçüktür. Uçarken açık renkli gövdesi ve kuyruğuyla kanat örtü tüyleri kontrast yaratır; kanadının firar hattında “S-şeklinde kavis” belirgindir. Süzülürken yükselirken kanatlarının hafifçe V şeklinde tutar. Kara akbaba ise süzülerek yükselirken düz kenarli kanatlarını düz tutar. Leş başında kızıl akbabayla beraber toplandıklarında büyük, kare kafasıyla ayrılır. Uçarken kuyruğu kama şeklindedir. Açık renkli bacakları ve ayakları yakından fark edilebilir.
Ak kuyruklu kartal : uçuşta gençleri tekdüze koyu renk görünümüyle benzeyebilir. Eğer kuyruğunun ortasındaki beyazlık görülmezse ergen ak kuyruklu kartal benzer kanat görünümü, koyu rengi ve kısa kuyruğuyla kara akbabaya benzetilebilir, ileri çıkık başı ve boynu da belirgindir. Genellikle koltuk altında da beyazlık vardır.
Büyük orman kartalı : uçuşta benzer görünebilir, ancak daha küçüktür, başı ve kuyruk çıkıntısı daha uzundur, kanat açıklığı daha azdır.
Şah kartal : Erişkin şah kartal özellikle süzülerek yükselirken uzaktan kara akbabaya çok benzer görünür, ama kanadı daha dar, kuyruğu daha uzun ve kafası daha ileri çıkıktır; yakın mesafeden şah kartalın kuyruğu iki renkli, kıçı genellikle sarı, kuyruk altı örtü tüyleri, tepesi, boynunun arkası ve beyaz “askısı” tanısaldır.

Davranış
Zamanının çoğunu uçarak besin aramakla geçiren bir leş yiyicidir. Leş başında diğer akbabalarla bir arada toplanır, ama önceliklidir. Diğer türlere göre daha az sosyaldir. Genellikle günde bir kez yer. Kalkık göğüs tüyleri ve yatay gövdesiyle eğildiğinde meraklı görünür. Dik durduğunda başının her bir yanında iki fırça var gibidir. Bu, diğer akbabalara saldırgan bir uyarı gönderir. Leş başına kanatlarını sarkıtarak iner, “fırçalarını” diker ve kuyruğunu yukarı kaldırır.

Yaşam alanı – Dağılım

Çevresinde açık arazi bulunan ormanlarda yaşar. Kurtlar için atılan zehirli etler nedeniyle sayıları çok azalmıştır. Kafkasya, Türkiye, Kuzey Yunanistan, Kuzey Mayorka ve Orta Batı İspanya’da yerleşiktir. Bulgaristan, Kıbrıs ve diğer ülkelerde ta birkaç çift gözlenmiştir. Batı Palearktik’te bazı bölgelerde gençleri rastlantısal olarak görülebilir.

Alt türleri

Kara akbabanın alt türü yoktur.

Etimoloji

Cinerous Latince ‘küllü’ anlamındadır. Aegypius ise Yunanca ‘bir akbaba’ demektir. Monachus, Latince ‘başlıklı’ ve Yunanca monakhos, keşiş ya da yalnız anlamındaki ‘monos’ tan türemiştir.

Ölçüleri

Uzunluk : 100 – 115 cm (108 cm)
Kanat açıklığı : 265 – 290 cm (280 cm)
Ağırlık : 6 – 13 kg (10 kg)

DATUR*Çoruh Vadisinde yer alan hayvanlar ile ilgili çalışmalar DATUR ile yapılan özel anlaşmalar gereği Patikaa.com’da yayınlanmaktadır.

Share
#

SENDE YORUM YAZ

6+7 = ?