• KAÇKAR DAĞLARI MİLLİ PARKI TANITIM FİLMİ
  • EFSANE TÜRKÜ HAYDE’Yİ “DOĞA İÇİN ÇAL”DILAR
  • KARADENİZ’İN EN İYİ 10 TARİHİ YERİ
  • KARADENİZ’İ BİR DE BÖYLE İZLEYİN

logo

KAÇKARLAR’DA YAYLALARA VEDA ZAMANI


Uğur Biryol
ugurbiryol@patikaa.com

UğurBiryol-Köşesi.1Rize’nin Artvin-Erzurum sınırında tüm heybetiyle yükselen Kaçkarlar kışa hazırlanıyor. Yaz boyunca köylüleri, tatilcileri ağırlayan yaylalar yavaş yavaş boşalıyor. Ormanlar altın sarısına boyanmaya başladı. Ekime doğru yağmurlar azalacak, hava yine kristal berraklığına kavuşacak. Tam fotoğraf avına çıkma zamanı…

Güzel ve güneşli bahar ve yağmurun eksik olmadığı bir yazın ardından Kaçkarlar’a güz geldi. Görsel şölen ve ayrılık hüznünü de beraberinde getirdi. Mevsim dönüşümünün en güzel seyirlik noktalarını barındıran Kaçkarlar’da halk sonbahara iyi hava beklentisiyle giriyor. Geçen yıl sonbaharın güzel günleri kasım sonlarına kadar sürmüştü. Bölgeye yazın gelenler hiç eksilmeyen yağmurdan şikâyetçidir ama Kaçkarlar’da sonbahar genellikle hep güneşli geçmiştir.

Dağlara Sevdalıysanız Ayrılmak Çok Zordur

Kış boyunca karlarla kaplı dağlarına ve yaylalarına kavuşma hasretiyle yanıp tutuşan yöre halkı, mayıs sonundan itibaren yaylaya göçer. Otlar henüz yeşermiştir. Kuytularda kar yığınları çıkar karşınıza. Hayvanlarıyla birlikte özgürlüğe koşan yaylacıların uzun, yorucu, neşeli yayla mevsimi başlamıştır. Gurbettekilerin gelmesiyle temmuzda yayla festivalleri düzenlenir. Eylül ortasından itibaren güz çiğdemleri, vargitler açmaya başlar. Bu dönüş zamanının işaretidir. Yaylacılar yavaş yavaş hem kendilerini hem de hayvanlarını tersine göçe hazırlar. Öncelikle yapılması gereken işlerin başında katıkların, yani kışlık erzakların hazırlanıp, kaplarına konulması işlemi gelir. Daha sonra yataklar ve yorganlar, evin tavanından asılan bir iskelenin üzerine toparlanır. Bu işleme “tacar etmek” denir yörede. Kış boyunca kemirgenlerin vereceği zarardan böyle korunur eşyalar. Sonra evlerin kapı, pencereleri sıkılaştırılır. Duvar, baca, sobalar kontrol edilir. Uzun ve sert bir kışla baş başa kalacak yayla evi geride bırakılıp, aşağıdaki köy hayatına doğru yola çıkılır. Şüphesiz bu tersine göçte insanlar kadar bütün bir yaz yaylalarda özgürce salınmış hayvanlar da mutsuzdur. Yayla evleri artık kendi kaderleriyle baş başadır, belki gelecek sene yerlerinde olmayabilirler ya çığ alır götürür ya da başka bir hal gelebilir. Ama yüzyıllardır yaylacılık bir şekilde devam etmiştir Kaçkarlar’da ve orayı sahiplenenler bir günlüğüne bile olsa ziyaretten vazgeçmez. Bu kadar dağlarına sevdalı insanlar olunca ayrılmak da zor olur haliyle…

Bulutlara Açılan İki Yeşil Vadi

Kaçkar Dağları ekosistemi içindeki yaylalar gurbetçi Hemşinliler ve Lazların büyük bir bölümünün yazlarını geçirdiği, eskiden çokça hayvanlarıyla birlikte göç ettiği bir alanken şimdilerde bir kaçış noktası, nefes alma alanı. Çamlıhemşin ilçe merkezinden geçip sola sapıldığında Hala Deresi boyunca uzanan köylerin yukarısında adını kaplıca turizmiyle duyurmuş Ayder’in yanı sıra Kavrun, Ceymakcur, Paakçur, Huser ve Avusor gibi yaylaları görmek mümkün. Çamlıhemşin’den Fırtına Vadisi’ne doğru devam edildiğinde ise Çat’tan başlayarak Elevit, Haçevanak, Karunç, Trovit, Palovit, Apevanak gibi yaylalara ulaşılıyor. Mayıs-haziran ayları Kaçkarlar silsilesindeki onlarca yaylaya göçün başlangıç zamanı, eylül sonu ise dönüş. Çünkü kar kapıya dayanabilir, hayvanlar ve yüklerle dönüş zorlaşabilir. O nedenle vargitlerin sinyalini göz ardı etmemek gerekir.

Köye Bereket Geldi

Köye yaklaştıkça hava ısınır, nem artar. Yayladan sonra hava ilk başlarda boğucu gelir. Sonra alışılır. Köy hayatının günlük çarkları dönmeye başlar. Güz Kaçkarlar’da berekettir aynı zamanda. Kabak, incir, elma, ceviz ve isabella denen kokulu siyah üzümün yanı sıra, “mehovah” denilen yabanmersiyle dolar sofralar. Mehovahlar özellikle, dağlarda ve yayla yollarındaki çalılarda yetişen, insanlar kadar ayıların da sevdiği, ekşimsi tada sahip ama güçlü antioksidant özellikli küçük, siyah bir meyvedir. Yöre kadınları yayla dönüşleri bu meyveleri toplayıp, evlerinde reçelini pişirir. Yüksek kesimlerde (1500-2300 metreler arası) ise eylül başından sonuna kadar ahududu ve böğürtlenler güzün bereketli tablosundaki yerlerini alır. Yayladan getirilen kaymak, tereyağı, peynir bu bereket şöleni tamamlar. Köye dönüşte sadece yeme içme anlamında değil kışa hazırlık olarak da “odun edilmesi” gerekir ki, büyük evlerde kurulan “pilita”ları (kuzine) canlı tutmak için bu şarttır.

Bir taraftan böyle telaşlar yaşanırken, bir taraftan da uzun bir kışın hafif stresini yaşayan yöre halkı için sonbahar aslında bir hasret mevsimidir, bir dahaki baharda yaylasına özlemle kavuşmanın hasreti. O nedenle bir türkü bu durumu çok iyi anlatır: “Yaz gelende yaylalarun yeşili, kış gelende misirlarun seçili, o ana oy ben ne edeyim, bu dert ile nerelere gideyim…”

Vargit Açınca Zaman Gelmiştir

Vargit, güz çiğdemi olarak da bilinir, yörede huzmancuk da denir. Latince ismi Colchicum speciosum’dur. Yaylalarda beyaz renkli, köylerde ise pembemsi renkte açan vargitler çıkmaya başladığında yayladan göçün zamanı gelmiştir. Köyde ise uzun bir kışa hazırlığın habercisidir.

Not: Hürriyet gazetesinde yer alan bu yazı Uğur Biryol’un özel izniyle patikaa.com’da yayınlanmıştır. Gazeteci Biryol’un yazılarına yer vermeye devam edeceğiz.

Share
#

SENDE YORUM YAZ

3+10 = ?

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÖŞE YAZILARI

  • FIRTINA VADİSİ ZİYARETÇİLERİNİ BEKLİYOR

    04 Ağustos 2016 Çevre-Doğa, Köşe Yazarları, Tüm Manşetler

    Dünyada koruma öncelikli 200 ekolojik bölge arasında yer alan Rize'deki Fırtına Vadisi, barındırdığı yeşilin bin bir tonu ve doğa sporlarına uygun yapısıyla, turistlerin gözde mekanı olmayı sürdürüyor. Kaçkar Dağları'nın zirvelerinden doğan, buzul (sirk) göllerinin serin sularıyla beslenen, Rize'nin Ardeşen ilçesinden denize dökülen Fırtına Deresi'nin oluşturduğu Fırtına Vadisi, barındırdığı yeşilin bin bir tonuyla Doğu Karadeniz'in gözde mekanları arasında yer alıyor. Bakir doğası, zengin flora ve faunasıyla Kaçkar Dağı eteklerindeki vadi, ...
  • PATİKAA.COM 2 YAŞINDA

    01 Ağustos 2016 Köşe Yazarları, Medya, Tüm Manşetler

    Bu toprağın internet sitesi sloganıyla 1 Ağustos 2014 tarihinde yayın hayatına merhaba diyen patikaa.com tam 2 yaşında. %100 Karadeniz sitesi olan patikaa.com’un yayın içeriği de hepinizin malumu üzerine siyaset ve 3.sayfa haberlerinin yer almadığı tamamen kültür-sanat, çevre-doğa, turizm ve tarih ağırlıklı bir internet sitesi. İlk kez bu tarzda Karadeniz bölgesinde bir internet sitesini zorluklarını zaman zaman yaşasakta okuyucularımızın bize verdiği destekle iki yıl gibi kısa sürede çok büyük kademeler kat ettik. Karadeniz’de yapılma...
  • İŞTE DEMİRKAPI’NIN ŞİFRESİ

    27 Ağustos 2015 Çevre-Doğa, Köşe Yazarları, Kültür Sanat, Tarih, Tüm Manşetler

    Oktay Hacıoğlu (Arkeolog) Petroglif (kaya resmi) yaklaşık 15 bin yıllık insanlık tarihini aydınlatan ve anlamlandıran en önemli arkeolojik verilerdir. Bununla birlikte o dönem yaşayan toplumların yaşam ve inanç kültürlerini günümüze denk ulaştıran en önemli bulgulardır. Bu sahada bulunan yaklaşık 100 civarı petroglifin yapım ve çizim teknikleri incelendiğinde her birinin farklı olduğunu stilize, vurma ve dövme tekniklerinin kullanıldığını görebilmekteyiz. Bu farklılık bize bu bölgenin günümüzden 2 bin yıl öncesinde itibaren 15 bin yıl öncesine...
  • KAÇKAR’IN AĞLAYAN GELİNİ; TERS LALELER

    14 Ağustos 2015 Çevre-Doğa, Köşe Yazarları, Tüm Manşetler

    Rize- Kaçkar Dağları Doğu Karadeniz’in ve Türkiye’nin en yüksek rakımlı dördüncü dağı olan Kaçkar Dağı, görkemli görünümünün yanı sıra birden çok doğal güzellikleri de beraberinde barındırıyor. Bu güzellikler arasında yöre halkı arasında “ ağlayan gelin” olarak adlandırılan “Ters Lale”leri Kaçkarların eteğinde bulunan yaylalarda Haziran ayı içerisinde görmek mümkün. Kaçkar Dağları; coğrafi özelliği olarak Doğu Karadeniz bölgesinin kuzeyinde bulunan ve çeşitli kültürleri bir arada barındıran, dantel gibi işlenmişçesine büyüleyici mis kokan...