• ULUSLARARASI KRİSTAL TURNA KISA FİLM YARIŞMASI BAŞVURULARI BAŞLADI
  • KARADENİZ’İ BİR DE BÖYLE İZLEYİN
  • ‘DEREBAŞI VİRAJLARI’ DÜNYANIN EN TEHLİKELİ YOLU SEÇİLDİ
  • EN GÜZEL 10 ŞELALADEN 3’Ü KARADENİZ’DE

logo

03 Eylül 2015

TÜRKİYE’NİN ÖMRE ÖMÜR KATAN YERLERİ

30933119Akdeniz Üniversitesi Gerontoloji Bölümü Başkanı İsmail Tufan ile ekibi 15 yıldır Türkiye’nin yaşlanma atlasını çıkarmaya çalışıyor. Tufan ve ekibi, GEROATLAS adını verdikleri projenin dördüncü etabı için Türkiye’yi dolaştı, binlerce insanla görüştü, onlara sorular yöneltti, veriler derledi. Araştırma, Türkiye’nin insanlarının nasıl yaşlandığını göstermeyi hedefliyor. Ortalama ömür beklentisi yükseliyor ama sağlıklı ve zinde bir şekilde yaşlanıyor muyuz? Bu yörelere gittik, sakinleriyle konuştuk, nasıl yaşadıklarını ve yaşlandıklarını onlardan dinledik.

İşte Türkiye’de Ömre Ömür Katan İlk 10 Yer
1- Ordu-Gölköy
2- Aydın-Bozdoğan
3- Muğla-Fethiye
4- İzmir-Karaburun
5- Sivas-Doğanşar
6- Kastamonu
7- Artvin-Şavşat
8- Afyon-Dinar
9- Rize-Çamlıhemşin
10- Trabzon-Maçka

İşte Karadeniz’de Ömre Ömür Katan Yerler

Trabzon – Maçka

OLMAZSA BUGÜN, OLUR YARIN, SIKINTI YOK
30933026– Uçsuz bucaksız ladin ormanlarıyla çevrili vadilerin tam ortasında. Bir yanında Sümela Manastırı, bir yanında Fırtına Deresi. Vadilerin tam ortasındaysa yemyeşil Maçka… İlçede bu aralar fındık toplama telaşı var. Kuymak, tereyağı, kaymak, taze domates-salatalıklı kahvaltıdan sonra herkes, sabah erken saatlerden, akşam hava kararmaya başlayana kadar tarlalarda. Sağlıklı olmanın toprakla uğraşmakla ilintili olduğunu düşünen yerliler, eti ölçülü, meyveyi bol yiyor. Armut favorileri. Karalahana, pazı, mısır ve taze fasulye de sofralardan eksik olmuyor. Bir de bol su içiyorlar. 52 yaşındaki Maçkalı Asiye Çalık, özellikle tarlaya gittiği gün, iki litreden fazla su tükettiğini söylüyor. 73 yaşındaki akrabası Remziye Çalık’sa gece bile uyanır su içermiş. 63 yaşındaki Cemal Dönmez Maçka’daki doğal sudan sonra şehirdeki suyu içemez olmuş.

– Burada marketten alışveriş eden az kişiyle karşılaşıyorsunuz. İçtikleri süt, yedikleri yoğurt çok büyük oranda kendi üretimleri. Balık da ihmal etmedikleri bir besin. Çorbalardan da en sık karalahana ve mısır çorbaları pişiriliyor. Taze fasulye turşusundan yaptıkları kavurma da çok meşhur. Giderseniz, tatmadan dönmeyin.

30933029Asiye Çalık, dağ tepe yürüdüğü ve öğlen mutlaka bir saat uyuduğu için sağlıklı kaldığını düşünüyor. Maçka Kapıköy’de yaşayan 85 yaşındaki Bakiye Nine de yıllarca fındık tarlasında çalışmış bir kadın. Ona göre zinde bir hayatın yolu hareket etmek kadar her şeyi sıkıntı yapmamaktan da geçiyor: “Olmazsa bugün, olur yarın. Olur, bir hafta sonra. Sıkıntı yok! Bir de şükredeceksin. Şükredersen daha iyi hissedersin.”

– “Allah’ın bana verdiği en büyük sermaye sağlığımdır. Gerisi dünya malı, gelip geçer” diyen Cemal Dönmez’se, “Kafa yapının uyduğu bir eş, iyi hayat getirir” diyor. Bir de kimseye küsmezmiş. “Çünkü küsersem kafam rahat olmaz”diye ekliyor.

Artvin – Şavşat

YÜRÜYENLERİN KASABASI

30933035Bu yıl ‘Sakin Şehir’ unvanını alan ilçede kime sorsanız ilk bahsettikleri, dağdan inen su oluyor.

– 79 yaşındaki Yavuz Tokdemir onlardan biri. Kocabey Kışlası’nda eşi Hürmüz (72) Hanım’la birlikte yaşayan Tokdemir, “Bu sudan bol içtiğimiz için doktora bile gitmeyiz” diyor.

– Ortalama yaşam süresinin 83 yıla ulaştığı Şavşat’ta, hayatın her zaman baharını yaşadıklarını söyleyen Tokdemir çifti, organik soğan, domates, mısır ve fasulye yetiştiriyor. Hayvanları doğal beslendiği için de sütlerinin çok lezzetli olduğunu söylüyorlar. Bir de üstüne temiz hava ve çam kokusu eklenince, köyde kimse hasta bile olmuyormuş.

– 90 yaşındaki Fehimdar Çelik ömrü boyunca rençberlik yapmış; hâlâ çayırları tırpanla biçiyor, ormana gidip odun hazırlıyor.

– Kahvaltısında ballı süt, köy ekmeği ve köy yumurtası mutlaka var. Ve her gün 10 kilometre yürüyor.

– Bir diğer yaşam sırrı da dikbaşlılık. “Kimseye boyun eğmedim, bildiğimden şaşmadım. Özgür bir yaşam sürdürdüm” diyor.

Rize – Çamlıhemşin

O HAVA BAŞKA YERDE YOK
30933036Rize’ye bağlı Çamlıhemşin ilçesi, sükûnetin hâkim olduğu tam bir oksijen deposu.

– Ortalama yaşam süresinin 82 yıl olduğu ilçede tanıştığımız arıcı Ömer Demirok (63), bir ara gittiği Ankara’da bırakın yemek yemeyi, su dahi içememiş: “O su, elimi yıkarken bile bana kokuyordu.” Çocukluğundan beri bol bol tereyağı, bal, peynir ve kaymak yiyor. Yöredeki diğer herkes gibi…

– Çamlıhemşinlilerin favori meyvesi elma. Demirok, uzun yıllardır her gün 25-30 metrelik gürgen ağacına çıkıp iniyor ki vücudu sıhhatli kalsın. Ona göre iyi bir ömrün bir sırrı şiddetsiz aile ilişkileri kurmak: “Bazıları kadını ırgat şeklinde kullanıyor, bunu kabul etmiyorum.”

– 70 yaşındaki Mevlüt Yağcı’nın sağlık sırrı da benzer: “Vücudum hep çalıştı, hiç avarelik yapmadım.” Uzun yıllar Almanya’da yaşayan Yağcı, emekliliği bekleyemeden köyüne dönmüş: “Maddi durumum çok iyiydi ama buradaki patates, kabak, mısır ekmeği, yoğurt, tereyağı, peynir, karalahana, hamsi; buradaki hava, su orada yoktu.”

Ordu – Gölköy

SEVE SEVE KAYBOLUN
3093304630 bin nüfuslu Gölköy, yılın neredeyse tamamında yağmur alıyor. Ortalama yaşam süresiyse 82 yıl.
– Ordulu edebiyatçı Hamdi Koç, Atlas dergisi ekibiyle birlikte Gölköy’ü gezdi: “Gölköy’de mutlu insanlarla karşılaştım. İstanbul’da herkesin suratından düşen bin parça. Büyük şehirlerde kendimizden farklı bir yüz ifadesiyle karşılaşmayı beklemeyiz ama orada insanlar iç huzuru keşfetmiş. Yanlarına yaklaştığınızda gülümsemeye hazır yüzler görüyorsunuz.”

– “Aidiyet duygusunu kaybetmemişler, oradan kopmamışlar. Herkes irili ufaklı arazi sahibi.”

– “Biraz yukarılara çıktığınızda yaylacılık kültürünü görüyorsunuz. Upuzun tüylü koyunlar, devasa mandalar var. O kadar sulak bir alan ki hayvanlar orada cennette gibi. Çok ciddi arıcılık yapılıyor.”

-“Gölköy’e önce gölün kendisini görmek için gitmek lazım. Adı: Ulugöl. Yüksek ağaçlar da gölü, göğe doğru kapatıyor. Ve suya harikulade yeşil bir renk veriyorlar. Çevredeki ormanda insan seve seve kaybolabilir.”

Kastamonu

BEREKETLİ TOPRAKLAR ÜZERİNDE
30933067Kuzeyinde Karadeniz tüm hırçınlığına rağmen Kastamonu’ya püfür püfür esiyor. İki nehir arasında… Batısında Sakarya Irmağı ve doğusunda Kızılırmak…

– Bol yağış alan bölgenin yüzde 67’si ormanla kaplı. Tabii bu da oksijen, dolayısıyla da hayat demek. Kayın, köknar, çam, karaağaç, gürgen ve kestane ağaçlarından meydana gelen ormanlarıyla muhtemelen uzun ve sağlıklı yaşamın da sırlarından birini gizliyor.

– Ortalama yaşam süresi 82 yıl. Ormanlarında birbirinden lezzetli mantarların yetiştiği Kastamonu’nun eriği, üzümü, armudu, kızılcığı, sarmısağı, pirinci ve helvası dillere destan.

– Gurme yazarımız Mehmet Yaşin, Kastamonu’yu anlatıyor: “Bu bereketli topraklara giderseniz, bir taşla birkaç kuş vurabilirsiniz: Doğada yürüyüş yapabilir, mantar avına çıkabilir, foto-safaride tablo gibi fotoğraflar çekebilir, kışsa Ilgaz Dağı’nda kayabilir, yaz başıysa Valla Kanyonu’nda vahşi doğanın içinde kaybolabilirsiniz.”

GEROATLAS dere tepe dolaşıyor
30933183Akdeniz Üniversitesi Gerontoloji Bölümü’nün yürüttüğü, TÜBİTAK destekli GEROATLAS araştırması 2000’den beri devam ediyor. Bu sene dördüncü etabı tamamlanan araştırma 2023’te sona erecek. Türkiye’nin yaşlanma haritası bütün detaylarıyla ortaya çıkacak.

– Ekip her etapta yeni bir örneklem seçiyor. Ayrıca önceki etaplardaki örneklemlerden hayatta kalanları takip ediyor. Her bir etapta 3 bin 500 kişiyle çalışılıyor. Bunun için Türkiye’nin dört bir tarafına seyahat ediliyor. Örneklemlerde Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) baz alınıyor.

– 2015 itibariyle 10 yerleşim yeri, sağlık, zindelik, genel yaşam memnuniyeti, aile ilişkileri memnuniyeti, dini inanç gibi çeşitli faktörler ‘birlikte’ göz önüne alınarak yapılan istatistiksel analizlerde ilk sırada geliyor. Bunlar Ordu-Gölköy, Aydın-Bozdoğan, Muğla-Fethiye, İzmir-Karaburun, Sivas-Doğanşar, Kastamonu, Artvin-Şavşat, Afyon-Dinar, Rize-Çamlıhemşin, Trabzon-Maçka. Bu yörelerde ileri yaşlara gelenler, diğer yörelere göre sağlıklı ve zinde. Birçok faktörün bileşkesini alan araştırma bu sonucu ortaya koydu ama bunun nedeninin saptanması, ne kadarının bireysel ne kadarının toplumsal olduğunun anlaşılması için başka araştırmalara da ihtiyaç var.

HER YERDE SAĞLIKLI YAŞANIR

30933075GEROATLAS araştırmasını yürüten Akdeniz Üniversitesi Gerontoloji Bölümü Başkanı Prof. Dr. İsmail Tufan anlatıyor

– GEROATLAS’ta bugüne dek 35 bin kişiyle tek tek görüşüldü. Yaşam memnuniyeti, sağlık, beslenme biçimi, topluma katılım, yalnızlık, dinlenme, din ve ailevi ilişkiler gibi faktörlere bakılarak, Türkiye’nin nasıl yaşlandığı ortaya konuluyor.

– Bu faktörlerin karşılıklı etkileşimi sadece uzun ömürlülüğü değil, aynı zamanda sağlıklı şekilde yaşlanmayı mümkün kılıyor, diye düşünüyorum.

– İleri yaşına rağmen sağlıklı ve zinde yaşlılara Anadolu’nun her yerinde rastlıyoruz. Bu da bana, ileri yaşlılığın sadece yöresel bir özellik olamayacağını gösteriyor. Yörenin etkisi muhtemelen yaşam tarzından, coğrafyasından, havası-suyundan olabilir. Ama ben daha ziyade bu ender görülen, ama sayıları çoğalan sağlıklı ve zinde görünümlü yaşlıların, bilmeden bir şeyleri doğru yaptıklarına inanıyorum.

– Yörenin olası etkileri beslenme tarzına anlaşılan etki ediyor. Bulgular bunu gösteriyor. Ama altını çiziyorum, bu yörelerin ön plana çıkması bir şeyleri ispat ettiğimiz şeklinde değerlendirilmemeli.
m Asıl amacımız yaşlılığın da kaliteli bir yaşam dönemi olabileceğine ve ileri yaşlara kadar yaşam kalitesinin korunabileceğine dair örnekler vermek ve vatandaşın kafasındaki olumsuz yaşlı imajının silinmesine yardımcı olmak. Her yerde sağlıklı yaşanabilir.

– Uzun yaşamı mümkün kılan faktörlerin birçoğunu biliyoruz. Ama bunların birbiriyle olan bağlantılarını, birbirlerini nasıl etkilediklerini aslında bilmiyoruz.

– Hiçbir maddi sorunu olmayan, yüksek tahsil görmüş, rahatı ve yaşam kalitesi yüksek olan insanlar da beklenmedik anda ölebiliyor. Uzun yaşamı anlamak için tek parametre konfor değil.

ALKOL-SİGARA YOK, TUZ ŞEKER-YAĞ AZ

30933072GEROATLAS araştırmasında görüşülen, sağlıklı yaşlanan insanlar ortak özelliklere sahip:

Kimisi günde üç, kimisi sadece bir öğün yiyor. Tarzları farklı ama hayli sağlıklı bir beslenme alışkanlığına sahip oldukları izlenimi veriyorlar.

Hiçbiri sigara ve alkol kullanmıyor.

Muhtemelen genetik özelliklerinin de sağlıklı ve zinde olmalarında payı var. Ama yaşıtlarına kıyasla daha iyi olmalarında beslenmenin payı olduğu aşikâr.

Yağlı et ve doymamış yağ tüketimi çok az. Sebze ve meyve beslenme tarzlarında önemli bir yere sahip. Şekeri ve tuzu az tüketiyorlar.

Dini inançları güçlü görünüyor. Ölümden korkmuyorlar. Hatta ölüme bilinçli bir hazırlık içinde oldukları söylenebilir. Psikolojik açıdan dengeli bir insan görüntüsü sunuyorlar.

Hafızaları genellikle çok güçlü. Moral düzeyleri yüksek.

Hastalıklardan muaf değiller, ama bunlar belirli sınırlar içerisinde kalıyor. Yaşıtlarına nazaran fazla ağrı ve sancı çekmiyorlar.

GEROATLAS projesinde görüşülen insanların birçoğu sağlıklı beslenmeyle ilgili kavramları bilmiyor ama yine de sağlıklılar.

Kaynak: İpek İzci – Güliz Arslan – Yenal Bilgici / Fotoğraflar: İbrahim Yurtbay – Selçuk Şamiloğlu / Hürriyet

Share
#

SENDE YORUM YAZ

2+1 = ?