• “DOĞU KARADENİZ KUŞLARI” KİTAP OLDU
  • KAÇKAR DAĞLARI MİLLİ PARKI TANITIM FİLMİ
  • EFSANE TÜRKÜ HAYDE’Yİ “DOĞA İÇİN ÇAL”DILAR
  • KARADENİZ’İN EN İYİ 10 TARİHİ YERİ

logo

DOĞRUSU VE YANLIŞI İLE HİDROELEKTRİK SANTRALLERİ

Özellikle Karadeniz’in gündeminden düşmeyen HES (Hidroelektrik Santrali) ile ilgili her gün yeni gelişmeler yaşanıyor. Peki nedir bu HES?


HES’ler hayatımızda önemli yerlere sahip olan sistemlerdir.Bu sistemlerin hem iyi hem de kötü yönleri var.,günümüzde uzun tartışmalara konu olup, halen yararlarının ve zararlarının tam olarak ne olduğu bilinmeyen, vatandaşın da doğru bilgilendirilmediğinden karar vermekte zorluk çektiği bir konudur hidroelektrik santralleri (HES). Bu araştırma yazımızda çeşitli görüşlerden aldığımız bilgileri harmanlayıp elimizden geldiğince doğrusu ve yanlışı ile HES’leri değerlendirmeye alacağız.

nedirbuhes4HES’leri(Hidroelektrik Santralleri) tanımlayacak olursak, HES suyun potansiyel enerjisinin kinetik enerjiye dönüştürülmesiyle elektrik üretimi sağlayan sistemdir. Enerji üretiminde kullanılmasının yanı sıra tarımsal sulama ve içme suyu olarak da kullanılmaktadır. Yazdıklarımıza bakacak olursak hidroelektrik santraller hiçbir zararı olmayan sistemler olarak düşünülebilir,biraz daha kurcalayıp yararları ve zararlarını teker teker inceleyelim bakalım nelerle karşılaşacağız

Bildiğimiz üzere HES kurulum aşamasında, özellikle tesislerin kuruluşu yapılırken inşaat atıkları oldukları yerde bırakılmaktadır. Bu sorun ilgili şirketlere gerekli uyarıların yapılmasıyla çözülebilir. Yine yapım aşamasında karşımıza çıkan bir diğer sorun, gerekli görülmesi halinde dinamit patlatılması ve böylece doğal yaşam alanının tahrip edilmesidir ancak bu konuda da alınabilecek önlemler vardır. Daha büyük sorunlara gelecek olursak HES’ler küresel ısınma, iklim değişikliği ve canlı türünde ki azalma gibi bir çok noktada önemli rol oynar. Örneğin Elazığ’da Keban Barajı kurulmadan önce her yıl metrelerce kar yağarken, tesis çalışmaya başladıktan sonra yağışlar giderek istikrarını kaybetmiştir. HES’lerin çalışması için başvurulan başka bir yöntem de “suyun şişirilmesi ”, yani toplanmasıdır. Bu yöntem sebebiyle bir çok tarım alanı zarar görmektedir.

Buraya kadar HES’lerin kötü yanlarını yazdık ve teoride zararsız görünen sistemlerin aslında tehlikelerinin olduğunu öğrendik. Fakat hayatımız boyunca verdiğimiz her kararın iyi ve kötü yanları vardır. Dolayısıyla doğrudan HES’ler kötüdür sonucuna varmak yanlış olacaktır. Bu nedenle HES’lerin yararlarına da bakmamız gerekir. Bunlardan en önemlisi enerji bakımından dışa bağımlı olan ülkemizin enerji ihtiyacının bir kısmının giderilmesidir. Ayrıca verimi %90’ı bulan bu sistemlerin ömrü oldukça uzun (200 yıl), yatırımı geri ödeme süresi kısa (5-10 yıl) ve işletme gideri çok düşüktür (yaklaşık 0.0114TL/kWh). Bunun yanında istihdam ve ekonomik kalkınmaya yönelik faydalar sağlayan hidroelektrik santraller, sel ve su baskınlarını önleyerek can ve mal kayıplarını engeller. Dahası barajlar taşkınla gelen fazla suları göl alanında depolayarak suyun yetersiz olduğu zamanlarda kullanma imkanı verir.

İşte bir başka arştırmaya göre HES’in faydaları ve zararları

nedirbuhes5HES’in Faydaları:
1. Avrupa Birliği ve UNESCO tarafından çevre dostu oluşu nedeniyle desteklenen küçük ve orta ölçekli işletmeler olan nehir tipi santrallerin özellikle kırsal kesimde istihdam olanakları ve kırsal kalkınma üzerinde olumlu etkileri vardır. İrili ufaklı bu projelerin hayata geçirilmesi kırsal kalkınma sorunun çözümüne büyük katkı sağlayacaktır.
2. Özellikle yörede yaşayan veya o yörede doğmuş insanların veya ilgili kurumların öncülük ettiği projelerin, yöre ekonomisine uzun vadede büyük faydalar sağlayacağı, dışarıya karşı bağımlılığı azaltacağı ve kronikleşmiş sorunları çözeceği düşünülmektedir.
3. Çevresel atık ve kirlilik söz konu değildir. Çevreye uyumlu, temiz, yenilenebilir, yüksek verimli (% 90’ın üzerinde), yakıt gideri olmayan, uzun ömürlü (200 yıl), yatırımı geri ödeme süresi kısa (5-10 yıl), işletme gideri çok düşük, dışa bağımlı olmayan yerli bir kaynaktır.
4. Boşa akan suların değerlendirilmesi mümkün olacaktır.
5. Maliyet, arz güvenliği, yerli kaynak olması, çevreye uygunluğu açısından da değerlendirildiğinde önemli faydaları bulunmaktadır.
6.Hidroelektrik santrali işletmeciliğinin getireceği ekonomik bağımsızlık sayesinde dışa bağımlılık azalmış olacaktır.

nedirbuhes3HES’in Zararları :
1. Hidroelektrik santralin çalışması için suyunun kullanılacağı derelerdeki doğal hayatın devamı üzerinde zararlar söz konusu olabilir. Bu zararlar derelere yeterli ‘can suyu’ bırakılması ve etkin-yerinde denetim ile giderilebilir.
2. Santral inşası çalışmalarının çevresel tahribata yol açması ve çevreye gerekli özenin gösterilmemesinin yol açacağı tahribat sorunları gündeme gelebilir. Özellikle derenin bir yerden başka bir yere akıtılması için kanalların yapılması esnasında ormanların tahrip edilmesi riski bulunmaktadır.
3. Sulama amacıyla kullanılan dere sularından bu amaçla faydalanma imkânının sınırlandırılmasının veya tamamen ortadan kalkmasının, yöredeki tarımsal üretime olumsuz etkileri olacaktır.
4. Yöre insanının HES’lerin faydaları ve zararları ile ilgili eksik ve yanlış bilgilendirilmesi neticesine oluşacak tepkilerin yol açacağı olumsuz durumlar da dikkate alınmalıdır.
5. Devletin alım garantisi nedeniyle oldukça cazip olan hidroelektrik santral işletmeciliğinin çok sayıda faaliyete geçmesinin, çevresel etki açısından yöreye olumsuz etkileri olacaktır.
6.Hastalıklarda artışlar yaşanabilme olasılığı yüksektir.
7.Barajlarda meydana gelecek buharlaşmadan dolayı topraktaki tuzluluk oranı artacak verimli tarım arazilerimizi yavaş yavaş yok edecektir.
8.Sismik hareketlerde ve erozyon, sel gibi doğa olaylarında olası bir artış söz konusudur.

HES ile Baraj arasındaki fark nedir?

Barajlar da HES’ler gibi nehirler üzerine kurulan yapılardır ancak HES ve baraj arasında bazı farklar vardır.

1. Baraj yapılarında akarsuyun önü bir “baraj” yapısı ile kapatılarak, barajın gerisinde bir rezervuar oluşturulur. HES’lerin ise barajlarda olduğu gibi biriktirmeli yapıları yoktur. Bu özellikleriyle “baraj” olarak bilinen depolamalı yapılardan ayrılırlar.

2. Baraj adı verilen tesisler, elektrik üretiminin yanı sıra, sulama suyu depolama, içme suyu temini ve taşkından korunma gibi başka amaçlar için de inşa edilebilir. Yani bir baraj hiç elektrik üretimi amacı taşımadığı gibi, bazı barajlar hem elektrik üretimi, hem de sulama suyu temini gibi farklı hizmetler verebilir. HES’ler ise sadece elektrik üretimi için inşa edilirler.

3. Barajlarda akış hızı yani debi düzenlemesi yapmak mümkündür. Bu nedenle, yağışsız ve kurak sezonda dahi elektrik üretimi söz konusudur. HES’lerde debi düzenlemesi olmaz, santralin üreteceği elektrik enerjisi mevsimlere göre farklılık gösterir. Yağışın ve nehir akışının yoğun olduğu zamanlarda elektrik üretimi artarken, kurak mevsimlerde bir HES bazen hiç elektrik üretmeyebilir.

nedirbuhes6Hidroelektrik Santraller Nasıl Çalışır?

Akarsu üzerinde “su toplama yapısı” yani “regülatöre ulaşan su, cebri borulara aktarılır ve burada elektrik üreten Alternatörler’e bağlı bir türbinin çarklarını döndürmekte kullanılır. Elektrik üretiminin gerçekleştiği bu birime “santral” denir.

HES’lerdeki regülatör yapısı aracılığıyla su seviyesi kabartılır, böylece bir miktar düşü kazanılması sağlanır. Düşünün artması, üretilecek elektrik miktarının da artması demektir.

HES’ler “çevirmeli” ya da “çevirmesiz” olarak gruplandırılırlar.

Çevirmesiz HES’lerde, elektrik enerjisinin elde edileceği santral binası, akarsu üzerinde veya akarsu yakınında planlanır.

Çevirmeli HES’lerde ise su, regülatörden alındıktan sonra iletim kanallarında taşınarak santrale iletilir. Burada hedef düşünün ve dolayısıyla elektrik üretiminin artmasıdır.

Sonuç olarak, artısıyla eksisiyle HES bu. Umarız ülkemizin geleceği için en doğru kararlar en kısa sürede alınır ve uygulanır.

Share
#

SENDE YORUM YAZ

5+10 = ?